تاریخی انcyclopedia
لبنان، د خپلې زاړه تاریخ او بډای کلتوري میراث سره، د ګڼو لویو شخصیتونو زېږنده ده، چې نه یوازې په هېواد کې بلکې په نړیواله کلتور، سیاست او پوهه کې یې مهم رول لوبولی دی. دغه شخصیتونه په لبنان کې د ژوند یوه نه هیرېدونکې نښه پاتې شوې او راتلونکي نسلونه هڅوي. راځئ چې ځینې څرګند شخصیتونه وڅیړو چې نومونه یې د لبنان د عظمت، جګړې او پرمختګ سمبول شو.
ګای یولیس سیزر — که څه هم د نژاد له مخې لبنانۍ نه دی، په لبنان کې د تاریخ په برخه کې مهم رول ترسره کړی، په ځانګړې توګه د رومي پراختیا سره چې د ختیز د مدیترانې په لور شو. په ۴۷ کلنۍ کې یې سیمه کې د پوځی کمپاین ترسره کړی، په دې کې د لبنان تر غرونو پورې، چیرې چې د ارمنستان د قبیلې او محلي واکمنو سره یې مخامخ شو. دغه پیښه په سیمه کې د رومي امپراتورۍ پیاوړتیا راولي او لبنان د دې لوی دولت برخه ګرزوي. سیزر نه یوازې د یو جنرال په توګه مشهور دی، بلکې د اصلاح غوښتونکي او دولتي شخصیت په توګه هم، چې د دولت په مدیریت کې یې مهم رول درلود.
جیورجیوس یو مشهور لبنانۍ عالم او مذهبي پوه دی چې په درېیمه پیړۍ کې د تیر ښارګوټی په شاوخوا کې زېږېدلی دی. هغه د لیږدنې دور په یوه له تر ټولو مشهور فیلسوفانو او لیکوالانو څخه شو، چې په ځانګړې توګه د قدیم یوناني او رومي فلسفې د ساتنې او خپرولو په برخه کې د خپلې کار له امله شهرت ترلاسه کړ. جیورجیوس هم د عیسوي فلسفې او مذهب پر جوړېدو کې فعال ګډون کړی دی. د هغه کارونه د راتلونکي فلسفي ښوونځیو بنسټ وګرځید، او پخپله جیورجیوس د خپل وخت یو له لویو پوهانو په توګه پيژندل شوی دی.
فؤاد شهاب (۱۹۰۲-۱۹۷۳) — د لبنان د شلمې پېړۍ یو له اهم سیاستوالو څخه دی چې له ۱۹۵۸ تر ۱۹۶۴ کال پورې د هېواد ولسمشر و. د هغه حکومت د لبنان په تاریخ کې د سياسي استقرار دوره سره تړلی دی، په ځانګړې توګه د حکومت او ټولنیزو اصلاحاتو په برخه کې. شهاب د لبنان د سوله ییز ژوند سمبول جوړ شو او د یوه عادل ټولنې د جوړولو لپاره مبارزه وکړه، چې مختلف قومی او مذهبي ډلې په برابرو شراکت کې ژوند وکړي. د هغه په حکومت کې د تعلیم او روغتیا په برخه کې یوه لړۍ اصلاحاتو ترسره شوې. هغه هم د لبنان په عربي نړۍ کې د نفوذ د پیاوړتیا په برخه کې مهم رول درلود، هېواد یې د سختو وختونو پر مهال استقرار برابر کړ.
مشیل عون — د لبنان یوه نظامي او سیاستوال شخصیت دی چې د ۲۰مې پېړۍ په پای او د ۲۱مې پېړۍ په پیل کې د لبنان په تاریخ کې مهم رول لوبولی دی. په ۱۹۸۸ کال کې هغه د لبنان ولسمشر وټاکل شو، مګر د هغه ژوند په داخلي شخړو او ملکي جګړې کې هغه ته خنډ راوړ. سره له دې، عون لاهم د هېواد په سیاسي وضعیت باندې مهم تاثیر لرو، په ځانګړې توګه د ۲۰۰۵ کال له تبعید څخه د راستنیدو وروسته. د هغه ولسمشرۍ، چې په ۲۰۱۶ کې پیل شوه، د دولتي موسسو ښه کولو او د لبنان د خپلواکۍ پیاوړتیا باندې تمرکز درلود. عون هم د لبنان د بهرنیو مداخلتونو څخه د خپلواکۍ لپاره مبارزې یوه مهمه څېره شوه.
رفیق حریری — د لبنان پخوانی لومړی وزیر دی چې د ۱۹۹۰ کال وروسته د کبانو جګړې د ختمیدو پر مهال د هېواد د بیا جوړولو کې مهم رول درلود. حریری یو بریالی سوداګر او وړاندیز کوونکی و چې له خپلو سرچینو څخه یې د لبنان د بنسټونو د جوړولو او ترمیم لپاره کار واخیست، او همدارنګه د بهرنیو پانګو د جذب لپاره. د هغه حکومت (۱۹۹۲-۲۰۰۴) د اقتصادي بدلونونو لکه د نوو دندې رامنځته کولو او د مختلفو اقتصادي سکتورونو د پرمختګ سره تړاو درلود. مګر حریری هم د سیاسي او اقتصادي شخړو یوه مهمه هدف شو، او په ۲۰۰۵ کال کې د یوه ترهګریز برید د قربانی په توګه شهید شو. د هغه قتل د ۲۰۰۵ کال د مارچ ۱۴مې انقلاب یوه کاتالیزګر و، چې د سوریې ځواکونو د لبنان څخه استعفا ورکړه.
کامیلا شعامون — لومړی ښځه ده چې په لبنان کې یوه مهمه دنده لري، په ۱۹۵۳ کال کې د پارلمان غړې شوه. هغه د ښځو د حقونو او جنسي برابری د فعالې مبارزې په توګه مشهوره شوه. شعامون هم په هېواد کې د سیاسي ژوند په برخه کې فعال وه، پرمختللې اصلاحات او د ټولنیز عدالت نظریات په ملاتړ کې. د هغې هڅې د لبنان په ښځو د وضعیت ښه کولو او د مدني ټولنې په چوکاټ کې د هغوی د حقوقو تضمین لپاره یوه مهمه ګام انګیرل کېږي. کامیلا شعامون د لبنان په تاریخ کې د مهمو ښځو له ډلې څخه یوه ګڼل کیږي او راتلونکي نسلونه د ښځو د برابری او حقونو لپاره د مبارزې لپاره هڅوي.
سلیمان فرنجيه — لبنانۍ سیاستوال دی چې په ۱۹۷۰ کال کې د لبنان ولسمشر شو. هغه د څو کلونو لپاره یوه مهمه څېره وه، په سیاسي ناپایداري او د معاصر لبنان د ملت په جوړولو کې کلیدي رول ترسره کړ. د هغه حکومت د لبنان د نړیوالو اړیکو په پیاوړتیا او د ټولنیزو او سیاسي برخو کې د فعالو اصلاحاتو دورې و. فرنجيه د لبنان د استقلال په دې برخه کې د پختون ملاتړ لپاره مشهور شو او د هېواد د عرب او نړیوالو شخړو څخه د ساتنې لپاره د هڅو په لټه کې و. هغه د بحران په مهال مهم رول ترسره کړ، مګر د هغه حکومت هم د مختلفو مذهبي او قومی ډلو ترمنځ د سیاسي مبارزې او مخنیوي د دوام سره تړاو درلود.
هربرت و. مایزل — Амерیکایي عالم او تاریخ پوه دی چې په ۱۸۸۴ کال کې لبنان کې زېږېدلی دی. هغه د خپل تحقیق کار له امله د ختیځ منځنۍ تاریخ، عربي کلتور او عربي انقلابي غورځنګونو د مطالعه په خاطر شهرت اخیستی دی. د هغه کارونه لاهم په اوسنیو ورځو کې مهمیت لري، او مایزل د عربي کلتور او په لبنان او همسایګانو کې د سیاسي وضعیت په برخه کې یوه مهمه څېره ګڼل کېږي. هغه د عربي نړۍ د کلتوري او ټولنیزو اړخونو سره فعاله اړیکه درلوده، او همدارنګه د لبنان په پراخه عربي او نړیوال کلتوري ټولنې سره د ادغام ملاتړ کاوه.
لبنان د ګڼو لویو شخصیتونو زېږنده ده، چې نه یوازې د خپل هېواد بلکه د ټولې نړۍ په تاریخ کې یې پام وړ اثرات غورځولي دي. دغه شخصیتونه، لکه فؤاد شهاب، مشیل عون، رفیق حریری، او همدارنګه نور، د لبنان په سیاسي، ټولنيز او کلتوري پرمختګ کې مهم رول لرلی دی. هرکله چې لبنان د داخلي او خارجي چیلنجونو سره مخ وي، لیکن د خپلو تاریخي شخصیتونو له امله هیواد د خپل ځانګړي هویت ساتلو کې لا تر اوسه هلې ځلې کوي. د دغو لویو کسانو هر یو، پرته له وخت او حالاتو، د لبنان د راتلونکې ښه کولو لپاره یوه روښانه بیلګه وه.